مقالات

مزاج پایه

مزاج پایه

مراحل مزاج شناسی

مرحله اول حسب روئیت ظاهری
مرحله دوم پرسش و پاسخ
مرحله سوم مزاج اعضاء حسب
مشخصات ظاهری

مرحله اول حسب روئیت ظاهری:

هیکل ظاهری:

دموی ها:
افرادی چهارشانه، عضلانی و دارای استخوان بندی قوی وهیکل درشت هستند.(بعلت دارا بودن دو معیار رطوبت وحرارات)

بلغمی ها:
درشت هیکلند اما درشتی آنها درشتی شحمی وتوام با چربی های اضافه وچاقی واضح می باشد.

صفراوی ها:
دارای اندام لاغراما قدی نسبتا کشیده می باشند و بلند می باشند.

سوداوی ها:
دارای هیکل لاغر می باشند و بلندی قد زیادی ندارند.

حرکات، سکنات و فعالیت ها (تند و کند و آرام):

صفراوی ها بعلت صفرا وحرارت زیاد خصوصیات آتش وحرارت را دارند یعنی در حرکات وسکنات خود تند وتیز وسریع هستندراه رفتن،سخن گفتن و… سرعت مشخص تری نسبت به دیگرصاحبان مزاجهای دم وبلغم وسودا دارند و چون رطوبت ندارند به سرعت خسته می شوند

دموی ها نیز بعلت دارا دبودن حرارت دارای حرکات وسکنات تند وسریعی هستند اما چون این گروه دارای رطوبت نیز می باشند(گرم وتر) تری و رطوبت که تا حد زیادی از شدت وحدت تندی می کاهد در نتیجه این گروه از لحاظ تندی و سرعت در مرتبه دوم بعد از صفراوی ها قرار می گیرند و زود خسته نمی شوند

سوداوی ها و بلغمی ها بعلت کمبود حرارت نسبت به دو گروه یاد شده دارای حرکات وسکنات کند تری می باشند واین امر در بلغمی ها بعلت ازدیاد رطوبت افراطی تر از سوداوی ها می باشد.

رنگ پوست:

رنگ پوست در دموی ها قرمز تا متمایل به سرخی می باشد(رنگ پوست متاثر وتحت حکومت خون می باشد).

در بلغمی ها رنگ پوست روشن وسفید تر از بقیه مزاج ها می باشد.

در صفراوی ها رنگ پوست بعلت حاکمیت صفرا به رنگ صفرا یعنی زرد در خواهد آمد.

درسوداوی ها رنگ پوست عمدتا بعلت حکومت سوداء متمایل به تیرگی، بادمجانی رنگ می باشد.

پوست(از لحاظ خشکی و نمناکی):

در مشاهده اول در خواهید یافت صفراوی ها وسوداوی ها پوست خشکتری نسبت به دو گروه دموی ها و بلغمی ها دارند.

لازم بذکر است خشکی دارای مراتب است و نسبت به مزاج های دیگر وافراد مختلف متغییر است در برخی خشکی با یک نگاه محسوس است اما در برخی افراد دقت بیشتری برای کشف این مطلب لازم است ، قابل ذکر است علائم خشکی در دو قسمت بدن یعنی پیشانی وپشت دست ها راحت تر قابل شناسائی می باشد و با نگاه کردن این دو عضو براحتی می توان میزان رطوبت وخشکی را دریافت.

مقدار و نوع رویش مو در بدن:

با توجه به اینکه برای رشد و نمو مو در بدن ما به دو معیار اصلی که حرارت و رطوبت معتدل نیاز داریم پس عمدتاً دموی ها دارای موهای پرپشت و رشد سریع می باشند و از لحاظ ضخامت دارای ضخامت مناسب و با مقدار انعطاف پذیری معتدل می باشد.

در بلغمی ها بلحاظ کمبود حرارت غریزی و افزایش بیش از اندازه رطوبت موهای بدن عمدتاً کم پشت (در برخی افراد موی بدن بسیار کم پشت وحتی بدون مو)، نازک ولخت با رشد بسیار کم می باشد.

در سوداوی ها بعلت کمبود حرارت و رطوبت معتدل موها کم پشت تر از دموی ها می باشد اما زبری محسوسی دارند و بعلت خشکی شدید در صورت غلبه سوداء عمدتا مبتلاء به برخی بیماری های مو مانند موخوره و شکستگی مو می شوند و در برخی افراد مو بصورت فر و مجعد در خواهد آمد ورشد موها در این گروه کم خواهد بود.

در صفراوی ها رشد مو به علت فراوانی بخارات دخانی بدن زیاد است اما نسبت به دموی ها کم پشت تر است. موهای این گروه بعلت کمبود رطوبت، خشک ومتمایل به مجعد است

تذکر:
عزیزان دقت داشته باشند ما فعلا روی مزاج متمرکز شده ایم نه غلبه مزاج.

مثلا فرد صفراوی دارای مو دارای رشد خوب و خشک میباشد اما فردیکه غلبه صفرا در سر دارد معمولا دارای ریزش موی صفراوی در جلوی سر میباشد.

اما یک فرد دارای صفرای معمولی و معتدل لزوما دارای ریزش مو نخواهد بود.

در مرحله اول ما از مزاج جبلی وپایه فرد آگاهی می یابیم وتا حد زیادی نیز به مزاج حاکم فعلی، اما در این بخش با سوالات مختلف سعی برکشف مزاج حاکم فرد می نمائیم چه آنکه مهمترین اصل در بحث پیشگیری و درمان مزاج حاکم و فعلی افراد است تا براساس مزاج حال افراد ضروریات سته، پرهیزات یا درمان مناسب تجویز شود.

گرمی وسردی بدن
در این مرحله از فرد سوال کنید عمدتا شما در طی سال درگرما راحت تر هستید یا در سرما؟
یعنی هوای گرم را بیشتر دوست دارید و در آن راحت تر هستید یا هوای سرد.

افراد دارای طبایع گرم (صفراوی ها ودموی ها) به علّت گرمای درونی  سردی و خنکی را دوست دارند

ولی دو گروه دارای طبایع سرد (سوداوی ها و بلغمی ها) بعلت سردی بدن دوستدار گرمی می باشند تا کمبود گرما را در خود جبران نمایند.
لذا عمدتا مشاهده می کنید افراد دارای طبایع گرم نسبت به گروه طبایع سرد میل به پوشیدن لباس های گرم ندارند وچه بسا در هوای سرد با یک لباس نازک یا آستین کوتاه مشاهده می شوند اما در طبایع سرد این افراد برای حفظ وافزایش حرارات غریضی بدن محتاج لباس های گرم می باشند ودر صورت افزایش بیش از اندازه سردی در بدن وغلبه سردی (غلبه بلغم یا سوداء) خواهید دید فرد حتی در تابستان لباس گرم می پوشد و زمانی که همه محتاج به سرمای کولر می باشند وی بدنبال جای گرم ¬می گردد.

تعریق بدن

دو طبع خشک یعنی سوداوی ها وصفراوی ها بعلت کمبود رطوبت در بدن زیاد عرق نمی کنند وگاهاً حتی در هنگام فعالیت بدنی نیز عرق کمی برپوست آنها نمودار می شود.
اما دو گروه دموی وبلغمی داری شرایط متفاوتی نسبت به دو گروه فوق دارند چه آنکه این دو گروه در بدن خود دارای رطوبت قابل قبولی می باشند.

اما باید دانست فرق تعریق دموی با بلغمی آن است که دموی چون حرارت زیادتری در بدن دارد گاها حتی بدون فعالیت و صرفاً در معرض هوای گرم قرار گرفتن یا فعالیت اندک شروع به تعریق می کنند چه آنکه در این زمان گرما به سمت بیرون متمایل می شود و روزنه های پوست را باز نموده و همراه حرکت خود رطوبت را نیز به بیرون منتقل می کند.
اما در بلغمی ها بعلت کمبود حرارت درونی صرفاً زمانی تعریق صورت می پذیرد که به هر علتی مانند فعالیت و ورزش حرارت درونی تحریک گردد، در هرصورت آنچه واضح است بلغمی ها نسبت به دموی ها کمتر عرق می کنند و مهمتر آنکه عرق دموی ها در لمس گرم و عرق بلغمی ها در لمس سردتر است.

تذکر: (بدون وجود شرایط و عوامل متفرقه مانند سردی وباد و… مقایسه تعریق گرم وسرد باید انجام پذیرد)

تشخیص از روی نبض

برای نبض چند مساله وجود دارد:

اول آنکه بهر علت شاید لمس دست ونبض مخاطب وجود نداشته باشد یا به صلاح نباشد.

دوم آنکه، بررسی نبض حتی در مرحله ابتدائی شامل شرایط خاص است.
مثلا اگر یک دموی با شکم پر باشد خون جهت هضم به عمق و گوارش میرود و رگها از فشار و قوت تهی میشوند.
یا استرس نبض را تهی و گاها برعکس قوی میکند و شناخت مزاج را سخت و فرد را سرگردان میکند.

سوم آنکه گرفتن نبض حتی در مرحله ابتدایی محتاج مهارت اولیه است تا حداقل طول و عرض و ارتفاع نبض را درک کند.

با اینحال مطالب بعدی مانند نبض، میل جنسی ، گوارش و میل به غذا و…از شاخه های فرعی شناخت مزاج است که ذیلا عرض میکنیم و مجدد تا کید میکنیم اصل در تشخیص مزاج همان جلسات قبل میباشد.

بعنوان مثال برخی عنوان میکنند اگر فرد دارای مزاج جنسی قوی میباشد پس گرمایی و عکس آن سرمایی.
در حالیکه در برخی مواقع این مطلب صادق نیست.

مثلا فردیکه گرمایی هست اما میل وتوان جنسی ضعیف دارد و این مطلب میتوانند به علل مختلف بستگی داشته باشد. مثلا در بسیاری اوقات مشکلات فکری و روحی ماند استرس ها.عصبانیت و…موجب ضعف جنسی میشود.

نبض:

نبضی که از نظرطول، عرض، ارتفاع قوی باشد و محل نبض درلمس گرم باشد نشان نبض یک دموی مزاج است.

نبضی که ازنظر ارتفاع مانند نبض دموی مزاجان قوی اما از نظرعرض و طول از آنان ضعیف تر است و در لمس محل نبض گرمی وخشکی نمایان است این نبض صفراوی است

نبض سوداوی مزاجان از نظر طول وعرض و ارتفاع ضعیف وگاها یافتن نبض سخت تر از مزاج های دیگراست و در محل لمس نبض خشکی و سردی یافت می شود.

نبض بلغمی مزاجان ازنظرطول وارتفاع ضعیف وعرض آن ضعیف است و در محل لمس نبض سردی و نرمی یافت می شود.

بصورت کلی آنکه نبض گرم مزاجان قویتراز نبض سردمزاجان است.

میل خوردن وتوان هضم(اشتها):

میل به غذا نشان میزان توان و نوع مزاج حاکم، درون و باطن بدن را آشکار می سازد و هر چه حرارت و رطوبت متعادلتر باشد اشتهاء به خوراک وتوان هضم بالاتر است.
با این مقدمه میگوئیم:

دموی ها دارای بالاترین اشتهاء وبالاترین توان هضم می باشند(دارای دستگاه گوارش وهاضمه قوی).

سوداوی ها بعلت ترشح بیش از اندازه سوداء به فم معده که وظیفه آن ایجاد اشتهاء وگرسنگی است میل به خوردن واشتهای بالائی دارند اما توان خوردن وهضم ضعیفی دارند این گروه در اصطلاح چون سیرغذا نمی شوند، تیکه تیکه غذا می خورند هر یک ساعت یک ساعت چند لقمه می خورند همیشه گرسنه اند اما وقتی به غذا می رسند اشتهای خوردن ندارند و دستگاه هاضمه آنها نیز بعلت سردی ورطوبت ضعیف است.

صفراوی ها بعلت ترشح زیاد صفرا در بدن و معده میل زیاد به غذا کمتر دارند و به همین علت که حرارت بالای بدن آنها موجب سوخت بیشتر غذا وبافت ها می شود اما از طرفی بعلت کمبود اشتها غذای کافی به اعضاء نمی رسد لاغرتر از بقیه گروه ها می باشند.

بلغمی ها نیز بعلت رطوبت وسردی زیاد معده میل زیادبه غذا دارند اما توان هضم ضعیف دارند ودر صورت غلبه بلغم در بخش گوارش وهضم غذاها بصورت هضم وجذب ناقص در مدفوع قابل مشاهده است.

گرایش به شیرینی یا ترشی یا …

تمایل به شیرینی وشوری نشان سردی بدن و دستگاه گوارش و تمایل به ترشی نشان گرمی مزاج بدن و دستگاه گوارش است چه آنکه شیرینی و شوری دارای مزاج گرم وخشک وترشی دارای مزاج سرد است و هر فردی برای تعدیل مزاج خود طبیعتاً میل به ضد مزاج خود دارد

میل وتوان جنسی (تمایل به مقاربت):

میل وتوان جنسی بطورکلی وابسته به دو ملاک رطوبت وحرارت است یعنی هرچه حرارت ورطوبت درفرد معتدل باشد میل وتوان جنسی فرد نیز معتدل خواهد بود.

صفراوی ها دارای میل وتوان جنسی زیاد می باشند این گروه از نظرمیل جنسی حتی از دموی ها قوی ترند اما از نظر توان جنسی از دموی ها ضعیف ترند.

دموی ها از نظر میل و توان جنسی هردو در اوجند و میل وتوان جنسی قویی دارند هرچند صفراوی ها زودتر به ارگاسم می رسند و در صورت غلبه زیاد دچار زود انزالی گرم می شوند

سوداوی ها میل جنسی زیاد دارند اماتوان جنسی ضعیفی دارند.

بلغمی ها از نظر میل و توان جنسی ضعیف می باشند.

تذکر: بین میل وتوان جنسی تفاوت است شاید یک فرد میل به جماع ومیل جنسی در او زیاد باشد وتمایل به جماع داشته باشد اما هنگام جماع و مقاربت زود خسته شود یا زودانزالی داشته باشد.

تذکرات:

الف: هنرآموز باید توجه داشته باشد دارنده یک مزاج بیمارنیست مثلا فردی که دارای مزاج سوداء یا بلغم است بیمار نیست و نیازی به درمان ندارد، درصورتی این فرد نیازمند درمان می باشد که غلبه مزاج پیدا کند یعنی مقدار هریک از اخلاط آن از حد استاندارد و متعادل در بدن فراتر رود.

مثلا اگر مقدار صفرا در بدن از حد متعادل بالاتر رود گرمای بدن بیش ازحد زیاد می شود و عملکرد صحیح بدن را تحت تاثیر قرار می دهد.

ب: در تشخیص مزاج باید مزاج جبلی وارثی فرد را با مزاج کنونی فرد مورد تمایز قرار داد.
به عنوان مثال شاید فردی بشما مراجعه نماید چهارشانه و تنومند وعضلانی ودارای مزاج گرم اما تیرگی دور چشم نیز در او مشهود باشد و بعد از بررسی مشخص می شود فرد چند ماهی درگیری فکری شدید و مشکلات شغلی یا خانوادگی دارد.
در این گونه مواقع می گوییم مزاج پایه و جبلی فرد دم است اما اکنون غلبه سوداء پیدا نموده است.
در اینجا باید صرفا غلبه سوداء که بیماری سوداء است را با ملاحظه مزاج پایه او درمان نمود.

اندازه و جنس و رنگ لب ها

رطوبت موجب عرض خواهد بود و حرارت موجب افزایش طول در هر چیزی

پس با افزایش رطوبت عرض لب زیاد میشود(دقت شود منظور ما از عرض در اینجا افقی بودن لب هاست).

پس هر چه رطوبت بیشتر،دهان فرد بزرگتر

پس:
دموی ها(گرم وتر) و بلغمی ها(سرد وتر) دارای دهانی بزرگتر( یعنی کشیده تر) هستند.

دو گروه دیگر یعنی سوداوی ها(سرد وخشک) و صفراوی ها(بعلت رطوبت کمتر) دارای لب های کوچکتری از نظر کشیدگی هستند.

اما همانگونه که عرض کردیم حرارت و گرما چون بسمت بالا حرکت میکند موجب افزایش طول اجسام و اجساد و قامت میگردد.

پس افرادیکه گرمایی هستند(دموی ها و صفراوی ها) دارای لب هایی کلفت تر نسبت به دو گروه مذکور میباشند.

به این ترتیب:
دموی ها: طول وعرض خوب لب

صفراوی ها: لب درشت با عرض و کشیدگی کم

بلغمی ها: لب کشیده اما نازک

سوداوی ها: کشیدگی کم و نازک

دو عمل رطوبت و حرارت موجب بقای عالم هستند

در هی شیء یا جسم یا موجودی حضور معتدل آن دو قوت بخش و حضور کم یا زیاد آن موجب زحمت و نقصان است

فی المثل:
حرارت کم موجب سردی، رخوت، رنگ پریدگی

حرارت زیاد موجب: گرمای مفرط،تحلیل قوا بعلت هدر رفت زیاد انرژی بدن و سوختن اخلاط و…

همچنین، رطوبت کم موجب خشکی و فرسودگی و رطوبت زیاد نیز موجب شلی، بیحالی،ضعف و… میباشد.

بینی:

گرم و مرطوب خون(دموی):
دارای بینی بزرگ بهمراه سوراخهای درشت.
(بعلت نیاز به ترویح وخنک شدن ششها )

گرم و خشک صفرا:
اندازه بینی بعلت کمبود رطوبت مثل دموی بزرگ نیست اما سوراخ بینی بزرگتر از دموی ها.

سرد و خشک سودا : بعلت رطوبت کم وسردی کم بینی کوچک بهمراه سوراخهای کوچک دارند.

رطوبت هرکجا وارد شود موجب پهنا و عرض میشود

هرجا رطوبت کم و خشکی عارض شود موجب کم شدن پهنا ولاغری عضو میشود.

حالت و اندازه سر:

اگر فرد دارای رطوبت مناسب وحرارت مناسب باشد سر او بزرگ و استوار خواهد بود(مانند سر یک دموی)

چون دموی و دم یعنی حضور دو خلط حرارت و رطوبت با هم

رطوبت موجب ازدیاد عرض و حرارت موجب ازدیاد طول میشود.

پس سری که هم در رطوبت مناسب باشد هم در حرارت دارای سری به شکل گرد خواهد بود.

حال هر مقدار حرارت بیشتر باشد ارتفاع و طول سر از عرض و پهنای سر بیشتر خواهد بود.

یادمان باشد بهترین سر و صورت آن است که ارتفاع آن مقدار کمی از عرض آن بیشتر باشد.

چون حرارت میل به بالا دارد و اگر سر و صورت خیلی گرد باشد نشاندهنده آن است که رطوبت حرارت را اسیر خود نموده و حرارت نتوانسته آنطور که باید وشاید بسمت بالا حرکت کند.

اما این ارتفاع حرارت نباید خیلی زیاد باشد که منجبر به تبخیر زیاد رطوبت سر و مغز و خشکی آن شود و شکل سر به شکل کشیده در آید.

اگر صورت خیلی پهن وعریض باشد اما ارتفاع آن متناسب نباشد نشان یک سر بلغمی است

اگر سر بزرگ عرض آن هم خوب باشد اما طول وارتفاع آن کمی بیشتر از عرض آن باشد این سر و صورت یک فرد دموی است.

اگر عرض و پهنای سر کم بود اما ارتفاع سر زیاد و کشیده بود این یک سر صفراوی است.

سری که طول و عرض کمی دارد نشان عدم قوت رطوبت و حرارت است، در نتیجه بعلت کمبود رطوبت نتوانسته است در عرض و پهنا رشد خوبی داشته باشد و بعلت ضعف حرارت نتوانسته است ارتفاع مناسبی به سر دهد.

گردن:

گردن های دموی ها و بلغمی ها هر دو کلفت و دارای پهنا میباشد.

اما گردن بلغمی ها دارای عرض بیشتر و عضله کمتری است و کمی گردن کوتاه هستند.

گردن دموی ها دارای عضلات قویتر و با داشتن پهنا وستبری کمی ارتفاع بیشتری دارد.

سوداوی ها وصفراوی ها معمولا دارای گردنی لاغر هستند.
اما عضلات گردن صفراوی ها نمایانتر است و ارتفاع بیشتری دارد.

یک تذکر مهم:
وقتی ما میگوییم پیشانی یک دموی یا سر یک صفراوی به شکل فلان و فلان است باید در نظر داشته باشید منظور مزاج ماندگار حاکم است.

فی المثل شما فردی را خواهید دید که گرمایی است اما پیشانی کوچکی دارد.
در اینصورت امکانهای زیادی وجود دارد.

مثلا شاید مزاج پایه فرد سرمایی بوده و بعلل مختلف مدتی است غلبه مزاج گرم پیدا نموده و استخوانهای پیشانی بعلت صلابت و قوت هنوز تحت تاثیر حرارت قرار نگرفته اند.

فرایند حرکت و استقرار حرارت و رطوبت گاهی بسیار پیچیده است.
انقدر پیچیده که گاها طبیب های حاذق نیز به راحتی نمیتوانند حرکات وسکنات و حالات آنها را در بدن به راحتی رصد کنند.

بهمین علت است که فردیکه که میخواهد با قوت و قدرت طب بخواند باید به علومی مانند منطق، فلسفه،ریاضیات و… مسلط باشد تا ذهن او قدرت تجزیه تحلیل های مختلف و پیچیده بدن و طبیعت مدبره، مزاج ، ارکان، اخلاط و… را داشته باشد.

طب ایرانی اسلامی یک طب تحلیلی محض است.

در مثالی دیگر امکان دارد فردی در پاها درگیر اخلاط بلعمی و در معده درگیر غلبه اخلاط سوداوی و در سر درگیر غلبه صفرا باشد.

حتی ممکن است فقط در خود سر ومغز حتی اخلاط مختلف مستقر شوند.

مثلا در جلوی سر و مغز غلبه خلط بلغم ودر پشت سر غلبه خلط سودا داشته باشند.

تذکر دوم:
اینکه اکثر شما عزیزان شاید با مطالعه این مطالب ناامید شوید و بفرمایید مزاج شناسی بسیار پیچیده است.

اما باید بدانید:

اول آنکه این تدریس تخصصی است نه مقدماتی

دوم اینکه این مسائل و عدم درک‌برخی مسایل در مزاج شناسی بسیار طبیعی است وجای هیچ نگرانی نیست.

مزاج پایه
مزاج پایه
برچسب ها

مقالات مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین بررسی کنید

بستن
بستن